Ngày 4: Unpivot, Pivot, Group By, Transpose

Kế hoạch 4 giờ

Thời gian	Nội dung
Giờ 1	Phần 1: dạng rộng và dạng dài; phần 2: Unpivot
Giờ 2 - 3	Phần 3 - 5: Pivot, Group By, Transpose
Giờ 4	Bài tập

Dùng file SaoMai_PQ_Tuan2.pbix (đã có query DonHang sạch, có cột Thành tiền).

1. Dữ liệu dạng rộng và dạng dài

Phòng kế hoạch gửi bảng chỉ tiêu doanh thu 2025 ChiTieu_2025.xlsx:

• Mỗi dòng là một cặp NPP x Ngành hàng: 18 NPP x 5 ngành = 90 dòng.
• Mỗi tháng là một cột: T1, T2, …, T12.
• Đơn vị: triệu đồng.

Đây là dạng rộng (wide): dễ đọc cho người, nhưng khó dùng trong Power BI:

• Không có cột “Tháng” để kéo vào trục X hay slicer.
• Không thể so với doanh thu thực tế (vốn theo từng ngày) theo tháng.
• Năm sau có thêm cột thì báo cáo phải sửa.

Dạng dài (long) thì mỗi dòng là NPP x Ngành x Tháng, chỉ có 1 cột giá trị Chỉ tiêu. Đây là dạng Power BI cần.

2. Unpivot

2.1 Thực hành

1. Get data > Excel workbook > ChiTieu_2025.xlsx > tick sheet ChiTieu (triệu đồng) > Transform Data.
2. Đổi tên query thành ChiTieu.
3. Kiểm tra dòng đầu đã là tên cột (Mã NPP, Tên NPP, Ngành hàng, T1…). File này sạch, nên bước Promoted Headers tự động là đúng.
4. Chọn 3 cột Mã NPP, Tên NPP, Ngành hàng. Đây là các cột giữ nguyên.
5. Chuột phải > Unpivot Other Columns.
6. Kết quả có 2 cột mới:
   • Attribute: chứa T1, T2, … (trước đây là tên cột). Đổi tên thành Tháng.
   • Value: chứa con số. Đổi tên thành Chỉ tiêu (triệu).

90 dòng x 12 tháng = 1.080 dòng.

2.2 Ba lệnh Unpivot khác nhau thế nào?

Lệnh	Bạn chọn	Power Query xoay	Khi file có thêm cột T13
Unpivot Other Columns	Các cột giữ nguyên	Mọi cột còn lại	T13 tự được xoay ✅
Unpivot Columns	Các cột cần xoay	Các cột đã chọn	Power Query thường tự viết lại thành “Other Columns”
Unpivot Only Selected Columns	Các cột cần xoay	Chỉ các cột đã chọn, ghi cứng tên	T13 bị bỏ qua ❌

Dùng Unpivot Other Columns trong đa số trường hợp.

2.3 Hoàn thiện bảng ChiTieu

1. Tháng → số: chọn cột Tháng > Transform > Replace Values T → (để trống). Đổi kiểu sang Whole Number.
2. Tạo cột ngày đầu tháng: Add Column > Custom Column, tên Ngày:

   #date(2025, [Tháng], 1)

   Đổi kiểu sang Date.
3. Đổi đơn vị sang đồng: Add Column > Custom Column, tên Chỉ tiêu:

   [#"Chỉ tiêu (triệu)"] * 1000000

   Đổi kiểu sang Whole Number. Xóa cột Chỉ tiêu (triệu) và cột Tháng nếu không cần.

3. Pivot: làm ngược lại Unpivot

Pivot Column biến giá trị của một cột thành nhiều cột. Ít dùng hơn Unpivot, nhưng có ích khi cần tạo bảng tổng hợp để xuất ra hoặc so sánh.

Thử trên bản sao: chuột phải query ChiTieu > Reference, đặt tên ThuPivot.

1. Bỏ bớt cột, chỉ giữ Tên NPP, Ngành hàng, Chỉ tiêu.
2. Chọn cột Ngành hàng > Transform > Pivot Column.
3. Values Column = Chỉ tiêu. Mở Advanced options > Aggregate Value Function = Sum > OK.
4. Kết quả: mỗi dòng là một NPP, mỗi ngành là một cột, giá trị là tổng chỉ tiêu cả năm.

4. Group By: tổng hợp trong Power Query

Group By giống GROUP BY trong SQL hay PivotTable, nhưng kết quả là một bảng mới.

4.1 Group By cơ bản

Tạo query tham chiếu: chuột phải DonHang > Reference, đặt tên DonHang_TheoVung.

1. Chọn cột Vùng > Transform > Group By.
2. Basic: Group by = Vùng; New column name = Doanh thu; Operation = Sum; Column = Thành tiền > OK.
3. Kết quả: 3 dòng.

4.2 Group By nâng cao: nhiều cột nhóm, nhiều phép tính

Tạo query tham chiếu DonHang_TheoDon từ DonHang.

1. Chọn Mã đơn hàng > Group By > Advanced.
2. Group by: Mã đơn hàng. Bấm Add grouping để thêm Ngày đặt, Mã CH, Kênh.
3. Phép tính (Add aggregation):

New column name	Operation	Column
Số dòng	Count Rows
Số thùng	Sum	SL (thùng)
Giá trị đơn	Sum	Thành tiền

4. OK. Mỗi dòng giờ là một đơn hàng.

Ảnh chụp màn hình sẽ được bổ sung

Hộp thoại Group By chế độ Advanced, có 4 cột nhóm và 3 phép tổng hợp như bảng trên.

Các phép tính có sẵn: Sum, Average, Median, Min, Max, Count Rows, Count Distinct Rows, All Rows (giữ lại bảng con, nâng cao).

5. Transpose: lật bảng

Transform > Transpose đổi dòng thành cột và cột thành dòng, kiểu xoay ma trận. Tên cột bị mất, nên thường phải Use First Row as Headers lại.

Dùng khi file Excel bị nhập ngang, ví dụ thông tin mỗi sản phẩm nằm trên một cột. Thử nhanh: Home > Enter Data, nhập bảng sau, đặt tên ThuTranspose:

Thuộc tính	SP1	SP2
Mã SKU	SM-NGK-001	SM-SUA-001
Giá	168000	336000

Transpose > Use First Row as Headers → được bảng có cột Thuộc tính, Mã SKU, Giá… Đổi tên cột đầu thành Sản phẩm. Xóa query sau khi thử.

6. Bài tập tự làm

Kiểm tra bảng ChiTieu. Sau phần 2:

1. Bảng có bao nhiêu dòng?
2. Tổng chỉ tiêu cả năm 2025 là bao nhiêu (đơn vị đồng)?
3. Chỉ tiêu theo ngành hàng: ngành nào cao nhất?
4. Tháng nào có chỉ tiêu cao nhất? Có hợp lý không?

Group By theo đơn hàng. Dùng query DonHang_TheoDon (phần 4.2):

1. Có bao nhiêu đơn hàng trong Q1/2025?
2. Trung bình mỗi đơn có mấy dòng sản phẩm?
3. Đơn hàng có giá trị lớn nhất là đơn nào, giá trị bao nhiêu?
4. Giá trị đơn trung bình của kênh GT và MT?

Group By 2 chiều và Pivot. Từ DonHang:

1. Tạo query tham chiếu, Group By theo Vùng và Tháng (cột Tháng tạo ở ngày 2), tổng Thành tiền.
2. Sau đó Pivot cột Tháng để mỗi tháng là một cột.
3. Miền nào có mức giảm doanh thu từ tháng 1 sang tháng 2 lớn nhất (tính theo %)?

Top cửa hàng. Từ DonHang, Group By theo Mã CH và Tên cửa hàng, tính:

• Số đơn: số mã đơn hàng khác nhau của cửa hàng.
• Doanh thu: Sum Thành tiền.

Gợi ý: phép Count Distinct Rows đếm số dòng khác nhau, không phải số giá trị khác nhau của một cột. Hãy thử nó, xem kết quả có đúng không, rồi tìm cách khác.

Top 3 cửa hàng theo doanh thu Q1/2025 là cửa hàng nào?

7. Tự đánh giá