Tuần 2 · Tài chính · ngày 6 · Tài chính · 2 giờ
Mục tiêu
- Phân biệt tài sản, nợ phải trả, vốn chủ sở hữu và cho ví dụ trên số liệu Sao Mai
- Giải thích phương trình kế toán Tài sản = Nợ phải trả + Vốn chủ sở hữu và kiểm tra được trên bảng cân đối kế toán
- Hiểu doanh thu, chi phí làm thay đổi vốn chủ sở hữu như thế nào
- Biết 3 báo cáo tài chính (B01, B02, B03) trả lời câu hỏi gì và khác nhau ở đâu
Dữ liệu cần tải
- BCTC_DaChot.csv (dữ liệu gốc)
Tài chính ngày 6: kế toán từ số 0
Kế hoạch 2 giờ
| Thời gian | Nội dung |
|---|---|
| 30 phút | Phần 1 - 4: tài sản, nợ phải trả, vốn chủ sở hữu, phương trình kế toán |
| 30 phút | Phần 5 - 6: doanh thu, chi phí và 3 báo cáo tài chính |
| 60 phút | Bài tập trên Excel và đối chiếu lời giải |
Yêu cầu tuần này: anh Tuấn (CFO) gửi vk iu báo cáo tài chính năm 2024 của Sao Mai và nói: “Trước khi làm số liệu, em phải đọc được báo cáo của công ty mình: công ty đang có gì, đang nợ ai, năm qua lãi bao nhiêu, tiền đi đâu.” Hôm nay vk iu học đủ để trả lời 4 câu đó.
1. Nhìn công ty bằng con mắt kế toán
Hãy tưởng tượng Sao Mai là một cái túi. Kế toán mô tả cái túi đó bằng 2 câu hỏi:
- Trong túi có gì? Tiền, hàng trong kho, máy móc, khoản NPP còn nợ… Đó là tài sản.
- Tiền ở đâu ra để có những thứ đó? Hoặc là đi vay, đi nợ (nợ phải trả), hoặc là của chủ sở hữu bỏ vào và lãi giữ lại (vốn chủ sở hữu).
Vì mọi tài sản đều phải đến từ một nguồn nào đó, nên luôn có:
Tài sản = Nợ phải trả + Vốn chủ sở hữu
Đây là phương trình kế toán. Mọi thứ khác trong kế toán đều xây trên phương trình này.
Trên số Sao Mai ngày 31/12/2024 (đơn vị: tỷ đồng, làm tròn):
| Tài sản | Nguồn hình thành | ||
|---|---|---|---|
| Tiền | 7,80 | Nợ phải trả | 12,77 |
| Phải thu khách hàng (NPP) | 3,94 | Vốn chủ sở hữu | 24,56 |
| Hàng tồn kho | 4,77 | ||
| Tài sản cố định (giá trị còn lại) | 17,82 | ||
| Đầu tư vào công ty con | 3,00 | ||
| Tổng tài sản | 37,33 | Tổng nguồn vốn | 37,33 |
Hai bên bằng nhau đến từng đồng: 37.330.042.211 đồng.
2. Tài sản
Tài sản là thứ công ty đang kiểm soát và sẽ mang lại tiền trong tương lai. Kế toán chia làm 2 nhóm theo thời gian chuyển thành tiền:
| Nhóm | Ý nghĩa | Ví dụ ở Sao Mai, 31/12/2024 |
|---|---|---|
| Tài sản ngắn hạn | Thành tiền trong vòng 12 tháng | Tiền gửi ngân hàng 7.621.190.329; tiền mặt 176.237.498; NPP còn nợ 3.943.203.879; nguyên vật liệu 2.002.844.085; thành phẩm 2.770.022.763 |
| Tài sản dài hạn | Dùng lâu hơn 12 tháng | Nhà xưởng, dây chuyền, xe tải (nguyên giá 32.464.000.000); vốn đầu tư vào Sao Mai Logistics 3.000.000.000 |
Hao mòn lũy kế. Máy móc dùng lâu sẽ cũ đi. Mỗi tháng kế toán ghi một phần giá trị máy vào chi phí, gọi là khấu hao. Tổng khấu hao từ khi mua đến nay là hao mòn lũy kế, trình bày như một số âm bên cạnh nguyên giá:
| Số tiền | |
|---|---|
| Nguyên giá tài sản cố định | 32.464.000.000 |
| Hao mòn lũy kế | (14.647.456.343) |
| Giá trị còn lại | 17.816.543.657 |
3. Nợ phải trả
Nợ phải trả là nghĩa vụ công ty phải trả cho người khác bằng tiền, hàng hoặc dịch vụ.
| Khoản nợ ở Sao Mai, 31/12/2024 | Số tiền | Nợ ai |
|---|---|---|
| Phải trả người bán | 3.475.415.990 | Nhà cung cấp nguyên vật liệu, dịch vụ |
| Vay ngân hàng | 7.600.000.000 | Vietcombank |
| Phải trả người lao động | 610.924.556 | Nhân viên: lương tháng 12, trả ngày 5/1 |
| Chi phí phải trả | 721.665.778 | Lương tháng 13 đã tính vào chi phí 2024, chưa chi |
| Thuế phải nộp | 194.024.803 | Nhà nước: thuế GTGT, thuế TNDN, thuế TNCN |
| Phải trả khác | 172.718.063 | Bảo hiểm xã hội, y tế, thất nghiệp, công đoàn chưa nộp |
| Tổng | 12.774.749.190 |
Để ý: NPP nợ Sao Mai là tài sản của Sao Mai (phải thu), còn Sao Mai nợ nhà cung cấp là nợ phải trả. Cùng là “nợ”, nhưng đứng ở hai phía.
4. Vốn chủ sở hữu
Vốn chủ sở hữu là phần còn lại thuộc về chủ công ty sau khi trừ hết nợ:
Vốn chủ sở hữu = Tài sản − Nợ phải trả = 37.330.042.211 − 12.774.749.190 = 24.555.293.021
Gồm 2 phần:
| Số tiền | Ý nghĩa | |
|---|---|---|
| Vốn góp của chủ sở hữu | 10.000.000.000 | Tiền cổ đông bỏ vào khi thành lập |
| Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối | 14.555.293.021 | Lãi các năm giữ lại, chưa chia cổ tức |
5. Doanh thu và chi phí làm thay đổi vốn
Trong năm, Sao Mai bán hàng (có doanh thu) và tốn tiền để hoạt động (có chi phí).
- Doanh thu làm tài sản tăng (tiền hoặc phải thu tăng) mà không làm nợ tăng, nên vốn chủ sở hữu tăng.
- Chi phí làm tài sản giảm hoặc nợ tăng, nên vốn chủ sở hữu giảm.
- Doanh thu − chi phí = lợi nhuận. Lợi nhuận sau thuế được cộng vào “lợi nhuận chưa phân phối”.
Phương trình mở rộng:
Tài sản = Nợ phải trả + Vốn góp + Lợi nhuận giữ lại các năm trước + (Doanh thu − Chi phí năm nay)
Kiểm tra trên số Sao Mai:
| Số tiền | |
|---|---|
| Lợi nhuận chưa phân phối 31/12/2023 | 14.199.027.261 |
| + Lợi nhuận sau thuế năm 2024 | 1.556.265.760 |
| − Cổ tức đã chia trong năm 2024 | (1.200.000.000) |
| = Lợi nhuận chưa phân phối 31/12/2024 | 14.555.293.021 |
Cổ tức là phần lãi chia cho cổ đông: tiền ra khỏi công ty, nên vốn chủ sở hữu giảm. Cổ tức không phải chi phí, vì nó không giúp công ty bán được hàng.
6. Ba báo cáo tài chính
Mỗi năm (và mỗi quý), công ty lập 3 báo cáo chính theo mẫu của Thông tư 200:
| Báo cáo | Mã mẫu | Trả lời câu hỏi | Kiểu số liệu |
|---|---|---|---|
| Bảng cân đối kế toán | B01-DN | Công ty có gì, nợ gì tại một ngày | Thời điểm: số dư ngày 31/12 |
| Báo cáo kết quả kinh doanh (P&L) | B02-DN | Trong kỳ lãi hay lỗ bao nhiêu | Thời kỳ: cộng dồn từ 1/1 đến 31/12 |
| Báo cáo lưu chuyển tiền tệ | B03-DN | Tiền vào từ đâu, ra đi đâu | Thời kỳ |
P&L năm 2024 của Sao Mai (tóm tắt):
| Mã số | Chỉ tiêu | Số tiền |
|---|---|---|
| 01 | Doanh thu bán hàng | 36.374.144.700 |
| 02 | Các khoản giảm trừ doanh thu (chiết khấu, hàng trả lại) | 465.568.980 |
| 10 | Doanh thu thuần | 35.908.575.720 |
| 11 | Giá vốn hàng bán | 24.154.926.960 |
| 20 | Lợi nhuận gộp (biên 32,7%) | 11.753.648.760 |
| 21 | Doanh thu hoạt động tài chính | 14.021.004 |
| 22 | Chi phí tài chính (chủ yếu lãi vay) | 571.685.868 |
| 25 | Chi phí bán hàng | 6.033.737.408 |
| 26 | Chi phí quản lý doanh nghiệp | 3.216.914.288 |
| 50 | Lợi nhuận trước thuế | 1.945.332.200 |
| 51 | Chi phí thuế TNDN | 389.066.440 |
| 60 | Lợi nhuận sau thuế | 1.556.265.760 |
Ba báo cáo nối với nhau:
- Lợi nhuận sau thuế trên B02 chảy vào “lợi nhuận chưa phân phối” trên B01 (phần 5).
- Tiền cuối năm trên B03 bằng dòng “Tiền” trên B01: tiền tăng từ 5.326.197.177 (31/12/2023) lên 7.797.427.827 (31/12/2024).
Lãi không phải là tiền. Năm 2024 Sao Mai lãi 1,56 tỷ, nhưng tiền tăng 2,47 tỷ. Vì sao? Vì trong năm còn vay thêm 4 tỷ, trả bớt nợ gốc cũ 1,2 tỷ, chi 4,54 tỷ mua dây chuyền mới, chia cổ tức 1,2 tỷ… Những dòng tiền này không nằm trên P&L. Tuần 8 (ngày 6) sẽ học lập B03 để thấy rõ.
7. Bài tập
Xếp 30 khoản mục (thời gian gợi ý: 25 phút)
Dưới đây là 30 khoản mục lấy từ số liệu thật năm 2024 của Sao Mai. Mở Excel, chép bảng, thêm 2 cột: Nhóm (Tài sản ngắn hạn / Tài sản dài hạn / Nợ phải trả / Vốn chủ sở hữu / Doanh thu / Chi phí / Dòng tiền) và Báo cáo (B01 / B02 / B03).
| # | Khoản mục | Số tiền |
|---|---|---|
| 1 | Tiền gửi ngân hàng ngày 31/12/2024 | 7.621.190.329 |
| 2 | Tiền mặt tại quỹ ngày 31/12/2024 | 176.237.498 |
| 3 | Các NPP còn nợ tiền hàng | 3.943.203.879 |
| 4 | Nguyên vật liệu trong kho | 2.002.844.085 |
| 5 | Thành phẩm trong kho | 2.770.022.763 |
| 6 | Nhà xưởng, vật kiến trúc (nguyên giá) | 11.082.000.000 |
| 7 | Máy móc, thiết bị (nguyên giá) | 18.045.000.000 |
| 8 | Hao mòn lũy kế tài sản cố định | (14.647.456.343) |
| 9 | Vốn đầu tư vào Sao Mai Logistics | 3.000.000.000 |
| 10 | Tiền hàng còn nợ nhà cung cấp | 3.475.415.990 |
| 11 | Vay Vietcombank | 7.600.000.000 |
| 12 | Lương tháng 12 chưa trả nhân viên | 610.924.556 |
| 13 | Lương tháng 13 đã trích, chưa chi | 721.665.778 |
| 14 | Thuế GTGT còn phải nộp | 86.955.350 |
| 15 | Bảo hiểm và kinh phí công đoàn chưa nộp | 172.718.063 |
| 16 | Vốn góp của cổ đông | 10.000.000.000 |
| 17 | Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối | 14.555.293.021 |
| 18 | Doanh thu bán hàng năm 2024 | 36.374.144.700 |
| 19 | Chiết khấu thương mại và hàng bán bị trả lại năm 2024 | 465.568.980 |
| 20 | Giá vốn hàng bán năm 2024 | 24.154.926.960 |
| 21 | Chi phí bán hàng năm 2024 | 6.033.737.408 |
| 22 | Chi phí quản lý doanh nghiệp năm 2024 | 3.216.914.288 |
| 23 | Lãi vay ngân hàng năm 2024 | 562.500.000 |
| 24 | Doanh thu hoạt động tài chính năm 2024 (lãi tiền gửi, chênh lệch tỷ giá) | 14.021.004 |
| 25 | Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2024 | 389.066.440 |
| 26 | Tiền thu từ NPP trong năm 2024 | 38.662.622.244 |
| 27 | Tiền vay ngân hàng nhận được năm 2024 | 4.000.000.000 |
| 28 | Tiền trả cổ tức năm 2024 | 1.200.000.000 |
| 29 | Tiền trả cho nhà cung cấp dây chuyền bánh quy số 2 | 4.536.000.000 |
| 30 | Tiền trả lương nhân viên hằng tháng năm 2024 | 6.927.966.006 |
| # | Nhóm | Báo cáo | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| 1 - 5 | Tài sản ngắn hạn | B01 | Thành tiền trong vòng 12 tháng |
| 6, 7, 9 | Tài sản dài hạn | B01 | |
| 8 | Tài sản dài hạn (ghi giảm) | B01 | Số âm, trừ vào nguyên giá |
| 10 - 15 | Nợ phải trả | B01 | 13 là chi phí phải trả: chi phí đã ghi nhận nhưng chưa chi tiền |
| 16, 17 | Vốn chủ sở hữu | B01 | |
| 18, 24 | Doanh thu | B02 | 24 là doanh thu tài chính, không phải doanh thu bán hàng |
| 19 | Giảm trừ doanh thu | B02 | Trừ vào doanh thu, không phải chi phí |
| 20 - 23, 25 | Chi phí | B02 | 23 nằm trong “Chi phí tài chính” |
| 26 - 30 | Dòng tiền | B03 | 26, 30: hoạt động kinh doanh; 29: hoạt động đầu tư; 27, 28: hoạt động tài chính |
3 câu hay nhầm:
- Số 26 (tiền thu từ NPP 38,66 tỷ) khác số 18 (doanh thu 36,37 tỷ). Doanh thu ghi khi giao hàng và xuất hóa đơn; tiền thu khi NPP trả. Tiền thu còn gồm cả thuế GTGT (khoảng 8% - 10%) và khoản nợ của năm trước.
- Số 29 (4,54 tỷ mua dây chuyền) không phải chi phí năm 2024. Dây chuyền là tài sản dài hạn, mỗi tháng chỉ một phần nhỏ vào chi phí qua khấu hao.
- Số 28 (cổ tức) không phải chi phí. Cổ tức làm giảm lợi nhuận chưa phân phối (B01), và là dòng tiền ra (B03).
Kiểm tra phương trình kế toán ngày 31/12/2023 (thời gian gợi ý: 15 phút)
Bảng cân đối kế toán tóm tắt của Sao Mai ngày 31/12/2023:
| Khoản mục | Số tiền |
|---|---|
| Tiền | 5.326.197.177 |
| Phải thu khách hàng | 4.028.918.079 |
| Hàng tồn kho | 4.227.575.400 |
| Tài sản cố định – nguyên giá | 28.264.000.000 |
| Tài sản cố định – hao mòn lũy kế | (12.069.914.659) |
| Đầu tư vào công ty con | 3.000.000.000 |
| Phải trả người bán | 2.414.208.039 |
| Thuế phải nộp | 134.629.785 |
| Phải trả người lao động | 507.839.765 |
| Chi phí phải trả | 577.413.026 |
| Phải trả khác | 143.658.121 |
| Vay ngân hàng | 4.800.000.000 |
| Vốn góp của chủ sở hữu | 10.000.000.000 |
| Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối | ? |
- Tính tổng tài sản và tổng nợ phải trả.
- Dùng phương trình kế toán, tìm “Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối”.
- Từ 31/12/2023 đến 31/12/2024, tổng tài sản tăng bao nhiêu? Phần tăng đó đến từ nợ hay từ vốn chủ sở hữu nhiều hơn?
- Tổng tài sản = 5.326.197.177 + 4.028.918.079 + 4.227.575.400 + 28.264.000.000 − 12.069.914.659 + 3.000.000.000 = 32.776.775.997. Tổng nợ phải trả = 2.414.208.039 + 134.629.785 + 507.839.765 + 577.413.026 + 143.658.121 + 4.800.000.000 = 8.577.748.736.
- Vốn chủ sở hữu = 32.776.775.997 − 8.577.748.736 = 24.199.027.261. Trừ vốn góp 10 tỷ: lợi nhuận chưa phân phối = 14.199.027.261. Khớp với số đầu năm ở phần 5.
- Tổng tài sản tăng 37.330.042.211 − 32.776.775.997 = 4.553.266.214. Trong đó nợ phải trả tăng 12.774.749.190 − 8.577.748.736 = 4.197.000.454 (chủ yếu vay thêm 2,8 tỷ ròng và nợ nhà cung cấp tăng), vốn chủ sở hữu chỉ tăng 356.265.760. Tài sản năm 2024 tăng chủ yếu nhờ đi vay, để mua dây chuyền mới.
Ảnh hưởng của từng nghiệp vụ (thời gian gợi ý: 15 phút)
Với mỗi nghiệp vụ, cho biết tài sản, nợ phải trả, vốn chủ sở hữu tăng / giảm / không đổi bao nhiêu. Kiểm tra phương trình kế toán vẫn cân sau mỗi nghiệp vụ.
- Vay ngân hàng 1 tỷ, tiền về tài khoản.
- Mua nguyên vật liệu 200 triệu, chưa trả tiền (bỏ qua thuế).
- Trả nợ nhà cung cấp 150 triệu bằng chuyển khoản.
- Bán hàng 300 triệu, NPP chưa trả tiền; giá vốn lô hàng 200 triệu (bỏ qua thuế).
- Trả lương nhân viên 80 triệu bằng chuyển khoản (lương của chính tháng này, chưa ghi trước đó).
| # | Tài sản | Nợ phải trả | Vốn chủ sở hữu | Giải thích |
|---|---|---|---|---|
| 1 | +1.000 triệu (tiền) | +1.000 triệu (vay) | 0 | Có thêm tiền nhưng cũng thêm nợ |
| 2 | +200 triệu (nguyên vật liệu) | +200 triệu (phải trả người bán) | 0 | |
| 3 | −150 triệu (tiền) | −150 triệu (phải trả người bán) | 0 | Hai bên cùng giảm |
| 4 | +300 triệu (phải thu) − 200 triệu (thành phẩm) = +100 triệu | 0 | +100 triệu (doanh thu 300 − giá vốn 200) | Lãi gộp làm vốn chủ sở hữu tăng |
| 5 | −80 triệu (tiền) | 0 | −80 triệu (chi phí lương) | Chi phí làm vốn chủ sở hữu giảm |
Sau mỗi dòng, thay đổi bên trái luôn bằng tổng thay đổi bên phải. Nghiệp vụ 1 - 3 không ảnh hưởng lợi nhuận; chỉ nghiệp vụ 4 và 5 có doanh thu, chi phí. Đây là ý quan trọng nhất của bài hôm nay: vay tiền hay trả nợ không làm công ty lãi hay lỗ.
8. Trắc nghiệm
9. Tự đánh giá
- Tôi phân biệt được tài sản, nợ phải trả, vốn chủ sở hữu và cho 2 ví dụ mỗi loại ở Sao Mai
- Tôi kiểm tra được phương trình kế toán trên một bảng cân đối kế toán
- Tôi giải thích được vì sao vay tiền không làm thay đổi lợi nhuận
- Tôi biết B01, B02, B03 mỗi báo cáo trả lời câu hỏi gì
- Tôi giải thích được vì sao lãi 1,56 tỷ mà tiền tăng 2,47 tỷ